17.04.2024 w siedzibie Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie przy ul. Kanoniczej odbyła się konferencja zatytułowana “Wojna w Ukrainie: Konflikt zbrojny a losy ludzi”. Owocem obrad jest tom zbierający wszystkie referaty. Mój wykład nosił tytuł “Język propagandy wojennej” i dotyczył językowych mechanizmów perswazji i manipulacji stosowanych w polskiej infosferze po 24 lutego 2022 roku w kontekście prokremlowskich narracji i wojny hybrydowej.
fot. Piotr Łukasik
Monografia pt. „Wojna w Ukrainie. Konflikt zbrojny a losy ludzi” pod redakcją naukową Łukasza Buksy OFM i ks. Dariusza Nawary (Wydawnictwo UNUM, Kraków 2025) syntetyzuje interdyscyplinarną diagnozę skutków pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę dla życia społecznego, religijnego, aksjologicznego, politycznego i komunikacyjnego, ujmując zarazem ciągłość doświadczeń historycznych i dynamikę wojny hybrydowej, a także narzędzia odporności społecznej i etyczne miary oceny przemocy.
Rozdział “Język propagandy wojennej” klasyfikuje i ilustruje techniki propagandy w ujęciu politolingwistycznym, np.
metaoperatory blokujące weryfikację („jak wiadomo”, „obserwuje się”), eufemizację i hiperbolizację, etykietyzację, powtórzenia, selekcję i przemilczanie, manewr odciągający, odwracanie ról sprawca–ofiara, a także operacje na emocjach (lęk, gniew, wstyd) poprzez nagłówki alarmistyczne i obraźliwe akty mowy.
Pokazano cztery główne nurty narracyjne:
instrumentalizację rzezi wołyńskiej (budowanie „Wołynia 2” z użyciem neologizmów pogardliwych),
kreowanie atmosfery strachu (ciągi doniesień o „ukraińskiej przestępczości”),
mit „ukrainizacji Polski” (uogólnianie pojedynczych decyzji edukacyjnych do wizji wynarodowienia) oraz
deprecjację państwa ukraińskiego i jego władz (ironia, pomówienia korupcyjne, selektywne fakty, fałszywe źródła).
Rozdział omawia także preparowanie mitów historycznych (przemilczenia i fałszywe analogie) jako narzędzie legitymizacji postaw antyukraińskich i prorosyjskich. Wnioski akcentują potrzebę kompetencji odbiorczych: rozpoznawania ram pojęciowych, znaczników eufemizacji i etykietyzacji, sprawdzania źródeł i testów proporcjonalności, a także rolę edukacji medialnej oraz instytucjonalnych standardów komunikacji w ograniczaniu propagandy wojennej i polaryzacji społecznej.